Verantwoord gebruik van AI in relatie tot constructieve veiligheid
13 juli 2026
Artificial intelligence (AI) gaat flinke impact hebben op de manier waarop we constructies ontwerpen en toetsen. Het gebruik vraagt om duidelijke kaders, zeker wanneer constructieve veiligheid in het geding is. De Taakgroep Digitalisering is bezig die kaders in kaart te brengen, inclusief de kansen en risico’s voor een verantwoorde inzet van AI.
Voor KPCV is AI de komende jaren een belangrijk speerpunt. Daarom is de Taakgroep Digitalisering met het onderwerp aan de slag gegaan. De taakgroep is bezig met een document om partijen te informeren over mogelijkheden, risico’s en randvoorwaarden voor verantwoord gebruik van AI in het ontwerpproces en bij de realisatie van constructies. Een eerste concept van dat document is besproken met de Partnerraad en zal later dit jaar beschikbaar komen.
Voor- en nadelen
AI biedt een aantal interessante mogelijkheden. Zo kan het ondersteunen bij de controle en verificatie van berekeningen of rapporten. Doordat informatie sneller en beter kan worden verwerkt, wordt het proces efficiënter en kunnen alternatieven beter worden afgewogen. Ook bij monitoring en inspectie van bestaande constructies kan AI een aantrekkelijk hulpmiddel zijn.
Hoe ontwikkelt een junior zich straks tot een senior constructeur?
Nadelen en risico’s zijn er zeker ook. Zo is er op dit moment nog onvoldoende representatieve trainingsdata beschikbaar, waardoor uitkomsten niet volledig en niet 100% betrouwbaar zijn. Daarom bestaat nog altijd het risico dat taalmodellen – dat zijn de meeste gangbare vormen van AI, denk aan ChatGPT, Gemini en Claude – gaan hallucineren. Dit is een fenomeen waarbij een taalmodel feitelijk onjuiste, misleidende of volledig verzonnen informatie presenteert alsof het de absolute waarheid is.
Door het gebruik van AI kan bovendien afstand tot het vakgebied ontstaan en kan de inhoudelijke betrokkenheid afnemen. AI kan vertrouwen wekken, zonder dat dat altijd terecht is. Dat geldt zeker wanneer AI wordt gebruikt voor onderwerpen waar de gebruiker zelf onvoldoende kennis van heeft. Juist dan moet worden gecontroleerd of de uitkomsten kloppen.
De vraag is verder hoe de kennisontwikkeling in het vakgebied wordt geborgd als AI veel taken overneemt. Anders gezegd: hoe ontwikkelt een junior zich straks tot een senior constructeur?
Normen
Er zijn diverse normen en richtlijnen beschikbaar die richting geven aan de manier waarop AI verantwoord kan worden toegepast. De EU AI Act hanteert daarbij een risicogebaseerde benadering: hoe groter de mogelijke impact op veiligheid, hoe zwaarder de eisen aan risicobeheersing, transparantie, documentatie en menselijke controle.
Voor constructieve veiligheid betekent dit dat AI vooral een ondersteunend hulpmiddel is. Bestaande bouw- en constructienormen, zoals de Eurocodes, blijven leidend voor ontwerp en beoordeling. AI kan helpen bij analyse, optimalisatie en besluitvorming, maar vervangt nooit de toetsing door de professional.
Er zijn ook normen voor gebruik van AI beschikbaar, zoals ISO/IEC 42001 en ISO/IEC 23894. Deze bieden organisaties handvatten om AI-gebruik bestuurlijk, procesmatig en risicogericht te borgen.
Richtlijn: transparant, gevalideerd en controleerbaar
Het document bevat twee bijlagen. De eerste en belangrijkste is een richtlijn “Verantwoord gebruik van AI bij Constructieve Veiligheid”. Dat is een vertaling van de beroepsethiek naar handvatten en voorwaarden voor een verantwoorde toepassing in de dagelijkse praktijk. Het is nadrukkelijk geen norm, maar een richtinggevend document dat kan worden gezien als professionele standaard binnen het vakgebied.
AI-output mag nooit zonder inhoudelijke controle worden overgenomen
Het uitgangspunt van de richtlijn is helder: AI ondersteunt, maar vervangt geen deskundigheid. De constructeur, toetser, adviseur of andere betrokken professional blijft altijd eindverantwoordelijk. AI mag dus geen autonome besluiten nemen in veiligheidskritische toepassingen. Voor de bouwketen betekent dit dat bestaande rollen, verantwoordelijkheden, aansprakelijkheden en onafhankelijke toetsing onverminderd van kracht blijven. Het gebruik van AI maakt het juist belangrijker om deze verantwoordelijkheden expliciet vast te leggen.
Een belangrijk onderdeel van verantwoord AI-gebruik is vakbekwaamheid. Wie AI inzet, moet voldoende begrijpen hoe het systeem werkt, waar de beperkingen liggen en hoe de uitkomsten moeten worden geïnterpreteerd. AI-output mag nooit zonder inhoudelijke controle worden overgenomen. Zeker bij toepassingen met impact op constructieve veiligheid is reproduceerbare controle noodzakelijk en kan onafhankelijke verificatie vereist zijn.
Daarnaast benadrukt de richtlijn het belang van transparantie. Het moet duidelijk en traceerbaar zijn wanneer AI is gebruikt, waarvoor het systeem is ingezet en welke keuzes, aannames en controles daarbij zijn gemaakt.
De tweede bijlage is een projectkaart waarmee je kunt onderzoeken welke tools in welke fasen een ‘verantwoorde’ toegevoegde waarde bieden.
Statement
In de ogen van KPCV zou het goed zijn dat professionals die AI willen toepassen hier verantwoord en bewust mee om gaan en wil daar handvatten voor bieden. Als men de richtlijn volgt zou dit als statement kunnen worden vermeld zodat voor de buitenwereld duidelijk is hoe AI is ingezet, met een toelichting op de gebruikte systemen, de toepassing en de uitgevoerde verificaties.
Voor AI geldt min of meer hetzelfde als voor het gebruik van software in ontwerpprocessen: het zou op een bepaalde manier moeten worden vastgelegd in kwaliteitssystemen.
Vervolg
Met deze richtlijn wil KPCV bijdragen aan een zorgvuldige, transparante en veilige inzet van AI binnen de bouwsector. De kernboodschap is helder: AI kan waardevol zijn, mits het gebruik ervan professioneel, controleerbaar en verantwoord plaatsvindt.
De taakgroep gaat nu eerst aan de slag met het verwerken van het commentaar van de Partnerraad, waarna het document wordt besproken in de Partnerbijeenkomst van 28 oktober 2026. Daarna zal het document worden gepubliceerd op kpcv.nl.
Gelet op de snelle ontwikkelingen van AI is het de bedoeling dat het een levend document wordt, waarin steeds nieuwe ervaringen en inzichten worden verwerkt.
Samenstelling Taakgroep Digitalisering (juni 2026)
- Rayaan Ajouz (Witteveen+Bos/Bouwen met Staal)*
- Wouter van der Bas (SWINN)
- Kees de Bont (VSB)
- Joop Bovend’Eerdt (Wagemaker)*
- Jeroen Coenders (Pakhunt)
- Rick de Goeij (BAM)*
- Mohamed Grida (Dura Vermeer)
- Leon Leenders (Verhoeven en Leenders)
- Frank Maatje (Bouwen met Staal)
- Simone de Rijke (Antea Group)
- Dik Spekkink (KPCV/Spekkink C&R)
- Dick Stoelhorst (KPCV/BouwWise!)
- Jan Tol (Van Hattum en Blankevoort)
- Wouter Visser (IV)*
- Paul Wolters (Rotterdam)
- Michael de Zwart (Aronsohn)
* Auteurs van het document ‘Impact van AI op constructieve veiligheid’
